در حال حاضر استفاده از رنگ‌های طبیعی در صنعت غذا و نوشیدنی‌ها کاملا اجتناب ناپذیر است. رنگ‌های طبیعی در خوارکی‌ها باعث می‌شوند ضایعات به طرز چشمگیری کاهش پیدا کند، کیفیت خوارکی‌ها افزایش پیدا کند، میزان ماندگاری محصولات بالاتر برود، فرمولاسیون جدید متنوع شود و میزان جذابیت محصولات افزایش پیدا کند. بر این اساس رنگ‌های خوراکی طبیعی دایره وسیعی از نیازای صنعت غذا و نوشیدنی‌ها را برآورده می‌کنند و همین موضوع باعث افزایش تقاضا در خصوص این محصولات شده است.
مهم است بدانید که همواره در خصوص استفاده از رنگ‌های طبیعی خوراکی اختلاف نظر میان دانشمندان و محققان حوزه غذا وجود داشته است. البته این موضوع حاصل از نتایج متناقض بسیاری است که از مطالعات مربوط به این ترکیبات بدست آمده است. به همین دلیل گرچه هرگز نمی‌توان رنگ‌های خوراکی را از ترکیبات مواد غذایی و نوشیدنی‌ها حذف کرد اما همیشه استفاده از این مواد مشمول مقررات سختگیرانه‌ای هستند.
در حال حاضرصدها افزودنی در قالب رنگ‌های خوراکی به مواد غذایی اضافه می‌شوند، در حالی که بسیاری از این مواد که قبلا استفاده می‌شدند، حالا دیگر ممنوع شده‌اند.
رنگ خوراکی طبیعی چیست؟
رنگ‌های طبیعی خوراکی از طیف وسیعی از منابع گیاهی مانند سبزیجات، میوه‌ها و مواد معدنی تهیه می‌شوند. انتخاب این رنگ‌ها با دقت و با در نظر گرفتن الزامات قانونی سازمان غذا و دارو (FDA)، قوانین اتحادیه اروپا و مقررات سایر کشورها صورت می‌گیرد. به طور مثال، استفاده از کلروفیل در اروپا مجاز است، اما در ایالات متحده صنایع نمی‌توان از کلروفیل استفاده کرد.
رنگ خوراکی طبیعی وقتی به مواد خوراکی و نوشیدنی‌ها افزوده می‌شوند به آن‌ها رنگ می‌بخشند.
رنگ خوراکی طبیعی در اشکال گوناگون و با فرمت‌های مختلفی از جمله مایع، پودر، ژل و خمیری تولید و عرضه می‌شوند.رنگ‌های خوراکی هم در تولید صنعتی مواد غذایی و هم در آشپزی خانگی کاربرد دارند.
رنگ های طبیعی خوراکی چه هستند؟
واقعیت آن است که چیستی رنگ‌های طبیعی خوراکی بسیار روشن است. رنگ‌های طبیعی خوراکی موادی هستند که برای رنگ‌دهی به مواد غذایی، خوراکی‌ها، نوشیدنی‌ها و حتی برخی از مواد دارویی مورد استفاده قرار می‌گیرند.
رنگ‌های خوراکی طبیعی از منابعی با منشأ طبیعی مانند گیاهان، جانوران یا مواد معدنی تهیه می‌شوند. این رنگ‌ها معمولا جایگزین رنگ‌های مصنوعی می‌شوند چون اغلب سالم‌تر و ایمن‌تر تلقی می‌گردند. البته این تصور همیشه درست نیست، چرا که بسیاری از جایگزین‌های طبیعی کمتر تحت آزمایش‌ها و نظارت‌های دقیق قرار می‌گیرند. اما به هرحال رنگ‌های طبیعی به دلیل منشا غیر آزمایشگاهی که دارند در جوامعی که موضوع سلامتی خوراکی‌ها اولویت و اهمیت بالاتری دارد، بیشتر مورد استفاده قرار می‌گیرند.
چرا از رنگ‌های طبیعی خوراکی در صنایع غذایی و نوشیدنی‌ها استفاده می‌شود؟
افزودنی‌های رنگی به دلایل زیادی در مواد غذایی استفاده می‌شوند، از جمله:
- جبران کاهش رنگ ناشی از قرار گرفتن در معرض نور، هوا، دمای بسیار بالا، رطوبت و شرایط نگهداری
- اصلاح تغییرات طبیعی رنگ
- افزایش رنگ‌هایی که به طور طبیعی وجود دارند
- رنگ دادن به غذاهای بی‌رنگ و ایجاد جذابیت در آن‌ها
منشا رنگ های غذایی طبیعی چیست؟
منشا رنگ‌های طبیعی غذایی میوه‌ها، سبزیجات، گیاهان و مواد معدنی است. برخی از نمونه‌های رنگ‌دهنده‌های طبیعی عبارت‌اند از:
- گل‌ها
- فلفل
- چغندر قرمز
- انگور
- کلم قرمز
- اسفناج
- کارامل
- بتالائین‌ها
- زعفران
- آنتوسیانین‌ها
- کاروتنوئیدها
دسته‌بندی دیگری از مواد هستند که برای ساخت رنگ طبیعی خوراکی مورد استفاده قرار می‌گیرند:
آئورونیدین‌ها (Auronidins): خانواده‌ای جدید از رنگدانه‌ها به نام آئورونیدین‌ها هستند. این مواد ممکن است راه را برای تولید رنگ‌دهنده‌های طبیعی و گیاهی پایدارتر و قوی‌تر در صنایع غذایی و نوشیدنی هموار سازند. آئورونیدین‌ها محلول در آب هستند و در محیط‌های اسیدی، رنگی زرد یا نارنجی دارند.
پسماندهای گیاهی مواد غذایی: مدل اقتصاد بازیافتی به‌طور پیوسته در حال گسترش است. این مدل کسب‌وکارهای جدیدی را ایجاد می‌کند؛ برای مثال، امکان بازیابی ترکیبات با ارزش‌افزوده بالا (مانند رنگدانه‌ها) از پسماندهای گیاهی مواد غذایی و استفاده از آن‌ها به‌عنوان افزودنی‌های غذایی از جمله عوامل رنگ‌دهنده فراهم شده است.
محصولات جانبی کشاورزی: محصولات جانبی کشاورزی و کنسانتره‌های حاصل از آن‌ها را می‌توان به‌طور مؤثری در محصولات غذایی به کار گرفت؛ برای مثال، ترکیبات فنولی موجود در بادمجان را می‌توان به عنوان یک افزودنی غذایی چندمنظوره با خواص ضدمیکروبی، آنتی‌اکسیدانی و رنگ‌دهندگی مورد استفاده قرار داد.
معروف‌ترین رنگ‌های خوراکی طبیعی کدامند؟
- آناتو (Annatto): از دانه‌های درخت آچیوت (achiote) به دست می‌آید و برای ایجاد رنگ زرد یا نارنجی در مواد غذایی استفاده می‌شود.
- زردچوبه: از ریشه گیاه زردچوبه گرفته می‌شود و رنگی زرد به غذا می‌بخشد.
- آب چغندر: از چغندر استخراج می‌شود و رنگ قرمز یا صورتی ایجاد می‌کند.
- کلم قرمز: از برگ‌های کلم قرمز به دست می‌آید و ته‌رنگ‌های آبی یا بنفش به غذاها می‌دهد.
- اسفناج: از برگ‌های اسفناج گرفته می‌شود و رنگ سبز طبیعی ایجاد می‌کند.
- کارامل: از حرارت دادن شکر تولید می‌شود و برای ایجاد رنگ قهوه‌ای در مواد غذایی کاربرد دارد.
- پاپریکا: از آسیاب کردن غلاف‌های گیاه پاپریکا به دست می‌آید و برای ایجاد رنگ قرمز استفاده می‌شود.
- زعفران: از کلاله گل زعفران گرفته می‌شود و رنگی زرد به غذاها می‌بخشد.
- کلروفیل: از رنگدانه سبز گیاهان استخراج می‌شود و رنگ سبز طبیعی ایجاد می‌کند.
- آنتوسیانین‌ها: به طور طبیعی در میوه‌ها و سبزیجات مختلفی از جمله بلوبری، شاه‌توت و کلم قرمز یافت می‌شوند و برای ایجاد رنگ‌های قرمز، آبی یا بنفش در مواد غذایی به کار می‌روند.
رنگ‌های طبیعی خوراکی در چه صنایعی مورد استفاده قرار می‌گیرند؟
دنیای رنگ های خوراکی و کاربرد آن‌ها بسیار گسترده است. رنگ‌دهنده‌های طبیعی کاربردهای گوناگونی در سیستم‌های غذایی دارند. در اینجا به برخی از این کاربردها اشاره می‌شود:
محصولات نانوایی: رنگ‌دهنده‌های طبیعی در انواع محصولات نانوایی از جمله کیک، نان و کوکی استفاده می‌شوند. برای مثال، زردچوبه به برخی کیک‌ها و نان‌ها رنگ زرد می‌بخشد، و برای رنگ قرمز در کوکی‌ها از آب چغندر استفاده می‌شود.
نوشیدنی‌ها: رنگ‌دهنده‌های طبیعی در نوشیدنی‌های مختلفی مانند آب‌میوه‌ها، نوشیدنی‌های ورزشی و نوشیدنی‌های گازدار به کار می‌روند. برای نمونه، از آب چغندر برای ایجاد رنگ قرمز در برخی آب‌میوه‌ها و از عصاره اسپیرولینا برای ایجاد رنگ آبی در برخی نوشیدنی‌های ورزشی استفاده می‌شود.
محصولات قنادی: رنگ‌دهنده‌های طبیعی در انواع محصولات قنادی از جمله آب‌نبات، شکلات و پاستیل (آبنبات‌های ژله‌ای) استفاده می‌شوند. برای مثال، کارمین که یک رنگ قرمز طبیعی حاصل از حشرات است، برای ایجاد رنگ قرمز در برخی آب‌نبات‌ها و شکلات‌ها به کار می‌رود.
شیر، لبنیات و محصولات شبه‌لبنی: رنگ‌دهنده‌های طبیعی در محصولات لبنی گوناگونی مانند ماست، بستنی و پنیر استفاده می‌شوند. برای نمونه، عصاره آناتو به برخی پنیرها رنگ زرد می‌دهد و آب چغندر رنگ صورتی را برای برخی بستنی‌ها فراهم می‌کند.
گوشت و فرآورده‌های گوشتی: رنگ‌دهنده‌های طبیعی در فرآورده‌های گوشتی مختلفی از جمله سوسیس، ژامبون و بیکن استفاده می‌شوند. برای مثال، پاپریکا به برخی سوسیس‌ها رنگ قرمز می‌بخشد و آب چغندر رنگ صورتی را برای برخی ژامبون‌ها ایجاد می‌کند.
سایر محصولات غذایی: رنگ‌دهنده‌های طبیعی در محصولات غذایی دیگری همچون سوپ‌ها، سس‌ها و چاشنی‌های سالاد نیز به کار می‌روند. برای نمونه، زردچوبه به برخی سوپ‌ها و سس‌ها رنگ زرد می‌دهد و همچنان آب چغندر رنگ قرمز را برای برخی چاشنی‌های سالاد فراهم می‌کند.
آیا استفاده از رنگ‌های طبیعی در خوراکی و نوشیدنی‌ها مجاز است؟
مذاکره و حتی جدل پیرامون رنگ‌های خوراکی موضوع جدیدی نیست، اما اخیرا توجه بیشتری را به خود جلب کرده است. با اینکه برخی از رنگ‌های خوراکی با پایه نفتی در حال حاضر توسط سازمان غذا و دارو (FDA) مجاز شناخته می‌شوند، در بسیاری از کشورها و ایران خودمان قوانینی وجود دارد که برخی از رنگ‌های خوراکی طبیعی را ممنوع کرده است. جالب است بدانید که این موضوع در کشور پهناوری مانند آمریکا با طیف بسیار وسیع مواد خوراکی و نوشیدنی هم صادق است و قوانین مربوط به استفاده از رنگ‌های خوراکی طبیعی، ایالت به ایالت متفاوت است.
از سال ۱۹۰۶ FDA استفاده از رنگ‌های سمی یا زیان‌بار در شیرینی‌جات و همچنین رنگ‌آمیزی یا تغییر رنگ مواد غذایی برای پنهان کردن فساد یا کیفیت پایین را ممنوع کرده است. از آن زمان تاکنون این قوانین بارها و بارها اصلاح شده و برخی رنگ‌ها بر اساس ارزیابی‌های ایمنی، به فهرست مجاز رنگ‌های طبیعی، افزوده یا از آن حذف شده‌اند.
موضوع مهم این است که FDA همواره لیست رنگ‌های خوراکی طبیعی که صنایع اجازه دارند از آن‌ها استفاده کنند را اعلام می‌کند. اما مسئله این نیست که از چه رنگ‌های طبیعی با چه منشائی می‌توان یا نمی‌توان استفاده کرد. موضوع این است که دوز مصرفی و مقداری که می‌توان از یک ماده رنگ دهنده طبیعی استفاده کرد، چه میزان است؟
دغدغه FDA این است که ایمنی افزودنی‌های غذایی از جمله رنگ‌های خوراکی، را ارزیابی کرده و مقادیر ایمن برای مصرف آن‌ها را تعیین کند. سازمان غذا و دارو با تعیین حدهای ایمنی (Safety Margins)، اطمینان حاصل می‌کند که میزان این مواد در محصولات موجود در بازار، از سطوح خطرناک فراتر نرود.
آیا می‌توان به لیست FDA رنگ طبیعی خوراکی جدید معرفی کرد؟
اگر شما شیمیست هستید یا در واحد تحقیق و توسعه سازمانی فعالیت می‌کنید و به تازگی رنگ طبیعی جدیدی خلق کرده‌اید، می‌توانید آن را به FDA معرفی کنید تا با نام خودتان ثبت شود.
هر فرد ذی‌نفعی می‌تواند برای استفاده از یک افزودنی رنگی جدید یا اصلاح فهرست افزودنی‌های رنگی جهت کاربردی تازه، به FDA درخواست ارائه دهد.
متقاضی افزودنی رنگی جدید باید اطلاعاتی را در خصوص موارد زیر فراهم کند:
- هویت افزودنی رنگی پیشنهادی
- خواص فیزیکی، شیمیایی و بیولوژیکی
- مشخصات شیمیایی
- شرح فرآیند تولید
- داده‌های مربوط به پایداری
- موارد مصرف و محدودیت‌های آن
- برچسب‌گذاری
- حدود مجاز و محدودیت‌ها
- روش‌های تحلیلی برای اعمال و کنترل مشخصات شیمیایی
- روش‌های تحلیلی برای تعیین مقدار افزودنی رنگی در محصولات
- شناسایی و تعیین هرگونه ماده‌ای که به واسطه استفاده از افزودنی رنگی در محصول یا روی آن تشکیل می‌شود
- مطالعات ایمنی
- برآورد میزان احتمالی مواجهه
- مقررات پیشنهادی
- درخواست معافیت از گواهی‌نامه دسته‌ای (Batch Certification)
- ارزیابی زیست‌محیطی یا ادعای مشمولیت در معافیت‌های کلی (Categorical Exclusion)
متقاضی باید داده‌هایی را ارائه دهد که ایمنی و مناسب بودن افزودنی رنگی جدید یا کاربرد جدید آن را اثبات کند. سپس سازمان غذا و دارو (FDA) داده‌های موجود در درخواست، نظرات عمومی پیرامون آن و سایر داده‌های مرتبط موجود در سوابق خود را ارزیابی خواهد کرد. در صورتی که رنگ معرفی شده از همه آزمون‌های سخت‌گیرانه FDA سربلند بیرون بیایید، رنگ جدید به لیست رنگ‌های طبیعی مجاز اضافه خواهد شد.
آیا برای مواد غذایی یا نوشیدنی خود به دنبال تامین کننده رنگ طبیعی هستید؟
مجموعه سازیبا با سال‌های فعالیت جدی در زمینه تامین و تولید رنگ‌های طبیعی برای محصولات مختلف آماده است تا در کنار شما قرار بگیرد. ما در سازیبا می‌توانیم هر رنگی طبیعی خوراکی که مناسب محصول شما باشد را برایتان تولید یا آن را از بهترین تولید کنندگان رنگ طبیعی خوراکی جهان، تامین کنیم. با متخصصان فروش ما در سازیبا تماس بگیرید تا به بانکی از بهترین و مرغوب‌ترین رنگ‌های طبیعی خوراکی جهان دسترسی داشته باشید.
